VSME (Dobrowolny Standard Raportowania Zrównoważonego Rozwoju), czyli raportowanie niefinansowe w MŚP
VSME, czyli Dobrowolny Standard Raportowania Zrównoważonego Rozwoju dla MŚP, to dokument opracowany przez europejską organizację EFRAG. Stanowi on odpowiedź na realne potrzeby mikro-, małych i średnich firm, które chcą działać odpowiedzialnie, ale bez nadmiernego obciążenia administracyjnego.
Choć sam standard nie jest obowiązkowy, jego znaczenie rośnie z miesiąca na miesiąc – zwłaszcza dla firm, które funkcjonują w łańcuchach dostaw dużych przedsiębiorstw lub ubiegają się o finansowanie.
Z tego artykułu dowiesz się:
- czym jest VSME i dlaczego powstał,
- jakie są założenia Dobrowolnego Standardu Raportowania Zrównoważonego Rozwoju dla MŚP,
- jakie są korzyści i wyzwania dla firm MŚP w kontekście VSME,
- jak zacząć raportowanie ESG z dokumentem VSME.
Czym jest VSME i dlaczego powstał?
VSME (Voluntary Sustainability Reporting Standard for non-listed SMEs) to Dobrowolny Standard Raportowania Zrównoważonego Rozwoju dla MŚP. Został przygotowany z myślą o firmach, które nie są objęte obowiązkiem raportowania zgodnie z unijną dyrektywą CSRD, a mimo to chcą prezentować dane niefinansowe w sposób uporządkowany i zgodny z europejskimi praktykami.
Warto wiedzieć
Po wprowadzeniu pakietu Omnibusa standard VSME został zarekomendowany dla firm, które pierwotnie miały raportować w "pełnym zakresie" od 2025 roku, a dla których obowiązek został przesunięty o 2 lata i wciąż trwają prace nad zmianami w tym zakresie.
W jakim celu raportować, skoro nie ma obowiązku? Ponieważ coraz częściej wymaga tego rynek. Coraz więcej kontrahentów, zwłaszcza dużych spółek objętych przepisami CSRD i ESRS, oczekuje danych ESG od swoich dostawców. Takie dane stają się warunkiem, by utrzymać kontrakty, pozyskać nowe zlecenia czy uzyskać korzystne warunki finansowania. Nierzadko oczekują ich również klienci i opinia publiczna.
Standard VSME nie konkuruje z pełnymi regulacjami – on je uzupełnia. Zawiera te same obszary tematyczne co ESRS (środowisko, społeczeństwo, ład korporacyjny), ale w wersji uproszczonej i dostosowanej do skali MŚP. Dzięki temu nawet mikroprzedsiębiorstwo może stworzyć profesjonalny raport, który spełni oczekiwania partnerów, a także pomoże w lepszym zarządzaniu własnym wpływem na otoczenie.
Standard VSME ma na celu pomóc MŚP w:
– spełnieniu oczekiwań klientów korporacyjnych i inwestorów,
– poprawie dostępu do finansowania,
– skutecznym zarządzaniu ryzykami ESG,
– wzmocnieniu odporności biznesowej.
Geneza VSME i jego miejsce w systemie regulacyjnym ESG
VSME został opracowany przez EFRAG – instytucję, która doradza Komisji Europejskiej w zakresie standardów sprawozdawczości finansowej i zrównoważonego rozwoju. EFRAG odpowiada również za przygotowanie „dużych” ESRS – czyli obowiązkowych standardów dla dużych firm zgodnych z dyrektywą CSRD.
Tworząc VSME, EFRAG poszedł krok dalej. Uwzględniono, że małe firmy potrzebują narzędzi prostszych, bardziej elastycznych i dopasowanych do ich realiów. Efektem jest standard, który można wdrażać etapami, a nawet ograniczyć się tylko do podstawowego zestawu wskaźników. Mikroprzedsiębiorstwa mogą korzystać jedynie z modułu podstawowego, który obejmuje najważniejsze informacje o środowisku, pracownikach i etyce biznesowej.
W przeciwieństwie do pełnych ESRS standard VSME nie ma mocy prawnej – ale jego znaczenie jest praktyczne. Działa jak „wspólny język ESG” w relacjach B2B. Ułatwia współpracę z dużymi klientami, pozwala przygotować się na przyszłe obowiązki regulacyjne i tworzy przewagę konkurencyjną wśród firm, które chcą być postrzegane jako nowoczesne i odpowiedzialne.
Założenia Dobrowolnego Standardu Raportowania Zrównoważonego Rozwoju dla MŚP
VSME z jednej strony uwzględnia potrzeby partnerów biznesowych (np. dużych spółek i banków), z drugiej – chroni zasoby MŚP, oferując elastyczne i proporcjonalne podejście do raportowania ESG.
Podstawowa zasada? Ujawniaj tyle, ile ma sens w Twoim przypadku.
VSME umożliwia wybór jednego z dwóch modułów raportowania – podstawowego i rozszerzonego – zależnie od potrzeb i możliwości przedsiębiorstwa. Standard zapewnia możliwość stosowania uproszczeń czy pomijania nieistotnych wskaźników.
Zakres stosowania i dobrowolność standardu
VSME skierowany jest do firm, które nie są notowane na giełdzie i nie podlegają bezpośrednio pod dyrektywę CSRD. Mogą to być zarówno osoby samozatrudnione, jak i średnie firmy zatrudniające do 250 pracowników. W praktyce jest to więc ponad 90% wszystkich firm w Unii Europejskiej.
Stosowanie standardu jest całkowicie dobrowolne. Ma wymiar praktyczny – jego celem jest pomoc firmom w odpowiadaniu na zapytania ze strony większych kontrahentów, banków czy inwestorów. VSME to także pierwszy krok dla tych, którzy chcą uporządkować swoje działania ESG i przygotować się na ewentualne przyszłe obowiązki sprawozdawcze.
Struktura modułowa – wybierz, co pasuje do Twojej firmy
Standard VSME dzieli się na dwa moduły:
-
Moduł podstawowy (Basic Module) – minimalny zestaw ujawnień dla wszystkich firm, w szczególności rekomendowany dla mikroprzedsiębiorstw. Obejmuje informacje ogólne, podstawowe wskaźniki środowiskowe: zużycie energii, emisji gazów cieplarnianych, zanieczyszczeń, bioróżnorodności, gospodarki cyrkularnej, kwestii pracowniczych, bezpieczeństwa pracy oraz uczciwości w biznesie.
-
Moduł rozszerzony (Comprehensive Module) – zawiera bardziej szczegółowe dane, które mogą być wymagane np. przez banki czy dużych klientów. Dotyka m.in. strategii firmy, celów redukcji emisji, ryzyk klimatycznych, polityki praw człowieka czy różnorodności w zarządzaniu.
Firmy mogą rozpocząć od modułu podstawowego i w dowolnym momencie rozbudować raport o elementy z modułu rozszerzonego – bez konieczności raportowania wszystkiego naraz.
Zasady raportowania – jakość i trafność informacji
Raport ESG oparty na VSME musi spełniać kluczowe kryteria jakościowe: informacje muszą być rzetelne, porównywalne, zrozumiałe i możliwe do zweryfikowania. Firma powinna też jasno zaznaczyć, czy dane pochodzą tylko od niej, czy także od jej spółek zależnych (w przypadku raportów skonsolidowanych).
Ułatwienia i elastyczność dla MŚP
EFRAG przewidział szereg uproszczeń, które mają realnie pomóc firmom w raportowaniu bez nadmiernego obciążenia. Przykładowo:
-
Możliwość pominięcia informacji poufnych lub wrażliwych, jeśli ich ujawnienie mogłoby zaszkodzić firmie.
-
Możliwość przygotowania raportu razem ze sprawozdaniem finansowym lub jako osobnego dokumentu.
-
Możliwość stosowania odniesień do innych dokumentów (np. certyfikatów, stron internetowych), aby uniknąć dublowania informacji.
Dzięki temu raportowanie ESG może być procesem dostosowanym do realnych zasobów i możliwości, a nie obciążającym obowiązkiem biurokratycznym.
Spójność z innymi regulacjami i oczekiwaniami rynku
Choć VSME jest dokumentem dobrowolnym, jego twórcy zadbali o to, by był zgodny z ESRS – obowiązkowymi standardami dla dużych firm. Dzięki temu dane raportowane zgodnie z VSME mogą być bez problemu wykorzystane przez kontrahentów w ich własnych raportach, co ułatwia komunikację w łańcuchu dostaw.
Dodatkowo standard VSME uwzględnia potrzeby instytucji finansowych oraz ich obowiązki regulacyjne. Wiele wskaźników odpowiada na zapytania banków i inwestorów o wpływ ESG na ryzyko kredytowe i inwestycyjne.
Korzyści i wyzwania dla firm MŚP w kontekście VSME
Czy warto, by mała firma angażowała się w raportowanie ESG, skoro nie ma takiego obowiązku? To pytanie zadaje sobie dziś wielu właścicieli MŚP. Odpowiedź nie jest tak oczywista, jak mogłoby się wydawać. Bo choć raportowanie wymaga wysiłku, to niesie ze sobą również konkretne i wymierne korzyści.
- Wdrożenie VSME zwiększa transparentność firmy w oczach otoczenia biznesowego. Dla wielu dużych kontrahentów informacje ESG od dostawców stają się dziś warunkiem kontynuacji współpracy. Jeśli Twoja firma nie będzie w stanie odpowiedzieć na pytania o zużycie energii, emisje czy warunki pracy, może zostać zastąpiona przez podmiot, który taką informację dostarczy.
- Raportowanie zgodnie z VSME to łatwiejszy dostęp do finansowania. Banki i inwestorzy coraz częściej uwzględniają kryteria ESG w swoich ocenach ryzyka. Przejrzysty, uporządkowany raport może pomóc w uzyskaniu kredytu na lepszych warunkach lub przyciągnąć odpowiedzialnego inwestora, który szuka partnera z jasną strategią zrównoważonego rozwoju.
- Raportowanie ESG to także korzyści wewnętrzne. Zebranie odpowiednich danych pomaga firmie lepiej zrozumieć własne procesy, zidentyfikować obszary do poprawy, zoptymalizować zużycie zasobów czy zwiększyć zaangażowanie pracowników. Krótko mówiąc: raportowanie może stać się punktem wyjścia do realnych zmian – nie tylko na papierze.
Raportowanie ESG to jednak także wyzwania. Nawet przy uproszczonej formule, jaką oferuje VSME, przygotowanie pierwszego raportu może być czasochłonne i wymagać zaangażowania kilku osób w firmie.
Dla mikroprzedsiębiorstw kluczowe będzie umiejętne dobranie zakresu ujawnianych danych – tak, by raport był użyteczny, ale nie obciążał firmy ponad miarę. W tym kontekście dużą rolę odgrywa edukacja i wsparcie zewnętrzne, np. w postaci szkoleń czy narzędzi cyfrowych, które w przyszłości mają być udostępnione przez EFRAG.
VSME w praktyce
W teorii wszystko brzmi dobrze – prostszy standard, elastyczne podejście, dobrowolność. Jak to jednak wygląda w codziennym działaniu firmy? Czy VSME naprawdę da się wdrożyć bez dedykowanego działu ESG i dużego budżetu? Odpowiedź brzmi: tak, ale trzeba wiedzieć, od czego zacząć i gdzie szukać wsparcia.
Jak zacząć raportowanie ESG z dokumentem VSME?
- Pierwszy krok to uświadomienie sobie, że nie trzeba od razu raportować wszystkiego. Jak wspomnieliśmy, VSME został zaprojektowany modułowo. Możesz zacząć od podstawowego zestawu danych i rozszerzać go w miarę rozwoju firmy lub rosnących oczekiwań ze strony partnerów biznesowych.
- Zacznij od zebrania informacji, które już masz. Dane o zatrudnieniu, zużyciu energii czy certyfikatach środowiskowych często znajdują się w różnych działach firmy – wystarczy je uporządkować. Następnie określ, które wskaźniki z modułu podstawowego mają zastosowanie w Twoim przypadku. Nie musisz raportować tego, co nie dotyczy Twojej działalności – wystarczy to odpowiednio zaznaczyć.
- Dobrym pomysłem jest także analiza zapytań ESG otrzymywanych od klientów lub banków. VSME odpowiada właśnie na te potrzeby – przygotowując raport zgodny z tym standardem, tworzysz dokument, który może być wykorzystywany wielokrotnie, w różnych kontekstach.
Szkolenia ze zrównoważonego rozwoju
Pierwszy raport ESG, nawet w ograniczonej formule, może przysparzać trudności. Łatwo popełnić błędy – skupić się na niewłaściwych obszarach, pominąć ważne wskaźniki lub przygotować raport, który nie odpowiada realnym oczekiwaniom partnerów biznesowych.
W takiej sytuacji warto skorzystać ze wsparcia ekspertów. Szkolenia z zakresu zrównoważonego rozwoju pomagają zrozumieć istotę raportowania i pokazują, jak realnie wdrażać ESG w codziennej działalności firmy. To szczególnie ważne w MŚP, gdzie decyzje podejmowane są szybko, a działania muszą być dobrze zaplanowane, żeby nie generować zbędnych kosztów.
Mając na uwadze te uwarunkowania, przygotowaliśmy ofertę szkoleń ESG w J.G.Training, a wśród propozycji temat:
Raportowanie ESG w MŚP. Dobrowolne wytyczne do raportowania VSME
> SZCZEGÓŁY I ZAPISY <
Poza tym w ofercie znajduje się kilkanaście zróżnicowanych tematów. Każde szkolenie jest profesjonalnie opracowane przez eksperta i zapewnia maksimum praktyki. Wśród nich m.in. przygotowanie raportów, analiza ryzyk klimatycznych czy zrównoważony rozwój w strategii organizacji.
Polecamy także szkolenia zaprojektowane z myślą o poszczególnych branżach, grupach czy działach w organizacji:
- Szkolenie ESG dla zarządu i rady nadzorczej
- Szkolenie ESG dla HR
- Szkolenie ESG dla branży budowlanej
- Szkolenie ESG dla działu zakupów
- Szkolenie ESG dla działu sprzedaży
Działając z wiedzą i wsparciem, nie musisz zgadywać, co i jak raportować. Możesz budować swoją strategię ESG świadomie – krok po kroku.

