Zmiany w ocenach oddziaływania na środowisko. Co zakłada nowelizacja ustawy OOŚ?

Procedura uzyskania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach może w najbliższych latach zmienić się znacznie bardziej niż przy kolejnej technicznej nowelizacji przepisów. Projekt UD224 przewiduje m.in. nowe kary dla inwestorów, procedurę dla przedsięwzięć realizowanych bez wymaganej decyzji środowiskowej, zmianę właściwości organów oraz cyfryzację postępowań OOŚ.

 

Zmian jest dużo, a część z nich bezpośrednio wpłynie zarówno na inwestorów, jak i organy administracji. Sprawdź, co zakłada aktualna wersja projektu i na które rozwiązania warto zwrócić szczególną uwagę.

 

 

Z tego artykułu dowiesz się:

 

• jakie są najważniejsze planowane zmiany w ustawie OOŚ,
• co grozi za realizację przedsięwzięcia bez decyzji środowiskowej,
• na czym ma polegać procedura uzyskania DŚU dla inwestycji już realizowanej,
• kto będzie wydawał decyzje o środowiskowych uwarunkowaniach,
• jak zmienią się opłaty,
• czym będzie SOPOOŚ i kiedy ma zacząć działać.

 

Nowelizacja ustawy OOŚ – najważniejsze planowane zmiany

 

Projekt UD224 dotyczy ustawy z 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko.

 

Jak wskazuje projektodawca, celem zmian jest m.in.:

 

• podniesienie jakości procedur,
• usprawnienie systemu,
• usunięcie problemów ujawnionych przy stosowaniu obecnych przepisów.

 

Większość zmian dotyczy decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, czyli jednego z pierwszych i często decydujących etapów procesu inwestycyjnego.

 

Skala projektu jest duża. Obejmuje zarówno zasady prowadzenia postępowań, jak i właściwość organów, sankcje, opłaty czy sposób wymiany dokumentów.

 

Rządowy wykaz zakłada przyjęcie projektu przez Radę Ministrów w III kwartale 2026 r. Trzeba jednak pamiętać, że na tym etapie cały czas mówimy o projekcie, więc poszczególne rozwiązania mogą jeszcze zostać zmienione. 

 

NAJWAŻNIEJSZE ZMIANY W SKRÓCIE Projekt przewiduje m.in.: – kary do 10 mln zł za realizację lub zrealizowanie przedsięwzięcia bez wymaganej decyzji środowiskowej, – procedurę uzyskania DŚU dla przedsięwzięcia, które jest już realizowane lub zostało zrealizowane, – podwyższenie kar za naruszanie warunków określonych w decyzjach środowiskowych, – przeniesienie znacznej części postępowań z poziomu gmin do starostów, – nowy system opłat uzależniony od rodzaju i skali przedsięwzięcia, – szerszy udział organów współdziałających w procedurze, – stopniową cyfryzację postępowań poprzez system SOPOOŚ.

 

Brak decyzji środowiskowej może kosztować nawet 10 mln zł

 

Jedna z najbardziej odczuwalnych zmian dla inwestorów dotyczy sankcji. Dzisiaj ustawa OOŚ przewiduje kary m.in. za naruszanie warunków określonych w decyzji środowiskowej, ale nie ustanawia analogicznej administracyjnej kary pieniężnej za samo realizowanie przedsięwzięcia bez wymaganej DŚU.

 

Projekt ma to zmienić.

 

Jeżeli przedsięwzięcie jest realizowane albo zostało już zrealizowane, a inwestor nie posiada wymaganej decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach albo decyzja ta nie podlega wykonaniu, wojewódzki inspektor ochrony środowiska będzie mógł wymierzyć karę od 100 000 zł do 10 000 000 zł.

 

Taka sama skala sankcji ma dotyczyć prowadzenia prac pomimo wydania postanowienia o ich wstrzymaniu. Przy ustalaniu wysokości kary WIOŚ ma brać pod uwagę skalę przedsięwzięcia oraz jego oddziaływanie na środowisko.

 

Zmienić mają się również kary za naruszanie warunków, wymogów i obowiązków wynikających m.in. z decyzji środowiskowej. Projekt przewiduje w tym przypadku przedział od 5 000 zł do 1 000 000 zł.

 

Dla inwestora zmienia to kalkulację ryzyka. Pytanie, czy dla tej inwestycji rzeczywiście potrzebna jest DŚU, powinno paść przed rozpoczęciem realizacji przedsięwzięcia, a nie dopiero w chwili kontroli albo sporu dotyczącego legalności inwestycji.

 

Inwestycja bez DŚU – czy będzie można uzyskać decyzję po fakcie?

 

Projekt porządkuje również sytuację przedsięwzięć, które rozpoczęto albo zrealizowano bez wymaganej decyzji środowiskowej.

 

Nowy art. 87a ma zobowiązać podmiot realizujący takie przedsięwzięcie do złożenia wniosku o DŚU w ciągu 60 dni od dnia, w którym dowiedział się o okoliczności stanowiącej podstawę do jego złożenia.

 

Nie jest to jednak prosty mechanizm polegający na zalegalizowaniu stanu istniejącego. Organ będzie mógł wydać decyzję dopiero wtedy, gdy nadal możliwe będzie przeprowadzenie oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, w tym analiza rozwiązań alternatywnych oraz ustalenie warunków realizacji służących ochronie środowiska. Inwestor ma przy tym przedłożyć kartę informacyjną przedsięwzięcia i wystąpić o określenie zakresu raportu, a na złożenie raportu OOŚ otrzyma 18 miesięcy.

 

PRZYKŁAD Firma rozpoczyna rozbudowę zakładu, uznając, że zmiana nie wymaga decyzji środowiskowej. W toku kontroli okazuje się jednak, że ze względu na skalę i zakres przedsięwzięcia DŚU była konieczna. Po zmianie przepisów nie będzie to oznaczało wyłącznie konieczności „nadrobienia dokumentów”. Inwestor będzie musiał przejść odpowiednią procedurę środowiskową, a równocześnie może być narażony na administracyjną karę pieniężną. Jeżeli wniosek nie zostanie złożony w terminie, pozostanie bez rozpoznania albo organ odmówi wydania decyzji, projekt przewiduje dalsze działania właściwego RDOŚ, w tym wystąpienie o wymierzenie kary.

 

Decyzję środowiskową częściej wyda starosta zamiast wójta

 

Dużą zmianą ustrojową ma być przeniesienie części kompetencji z poziomu gmin na poziom powiatów.

 

W obecnym systemie dla wielu przedsięwzięć decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach wydaje wójt, burmistrz albo prezydent miasta. Projekt przewiduje, że dla przedsięwzięć, które nie należą do szczególnych kategorii zastrzeżonych dla innych organów, organem właściwym będzie starosta.

 

Projektodawca uzasadnia tę zmianę potrzebą większej specjalizacji. Gminy prowadzą niekiedy stosunkowo niewiele postępowań środowiskowych, podczas gdy skupienie ich na poziomie powiatów ma umożliwić stworzenie bardziej wyspecjalizowanych zespołów.

 

Dla inwestora oznacza to przede wszystkim zmianę adresata wniosku i organizacji całej procedury. Dla powiatów – konieczność przygotowania odpowiednich kadr, ponieważ postępowania dotyczące DŚU wymagają wiedzy z zakresu prawa administracyjnego, ochrony środowiska, gospodarki wodnej czy oceny dokumentacji technicznej.

 

Co istotne, najnowsza dostępna wersja projektu przesuwa tę zmianę względem wcześniejszych założeń. Odpowiednie przepisy dotyczące właściwości starostów mają wejść w życie 1 stycznia 2028 r.

 

Nowe opłaty za decyzję środowiskową

 

Dziś opłata skarbowa za wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach wynosi zasadniczo 205 zł. Projekt odchodzi od jednej, symbolicznej stawki na rzecz mechanizmu powiązanego ze skalą, rodzajem i pracochłonnością konkretnej sprawy.

 

Według aktualnego projektu podstawowa stawka ma wynosić:

 

• 600 zł dla wniosku składanego przez system teleinformatyczny,
• 700 zł dla wniosku papierowego.

 

Kwota będzie następnie mnożona przez współczynnik określony w rozporządzeniu. Maksymalny mnożnik nie będzie mógł przekroczyć 80. Oznacza to, że przy obecnym brzmieniu projektu maksymalna opłata mogłaby wynieść odpowiednio 48 000 zł albo 56 000 zł, jeszcze przed późniejszą waloryzacją stawek.

 

W przypadku gdy decyzję będzie wydawał starosta, 85% opłaty ma stanowić dochód powiatu, a 15% dochód Skarbu Państwa. Jest to bezpośrednio powiązane z nowymi zadaniami, które mają przejąć starostwa.

 

Różnica względem obecnych 205 zł jest więc bardzo duża. Przy inwestycji wymagającej szczególnie pracochłonnego postępowania opłata za samą DŚU przestanie być marginalnym elementem budżetu przygotowania inwestycji.

 

Większy udział organów sanitarnych i wodnych w procedurze

 

Projekt zmienia także zasady współdziałania organów podczas oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko.

 

W odniesieniu do organów właściwych w sprawach ocen wodnoprawnych projekt przewiduje obowiązkowe uzgodnienie warunków realizacji przedsięwzięcia dla przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko. Przy przedsięwzięciach potencjalnie znacząco oddziałujących uzgodnienie ma następować w określonych sytuacjach, m.in. gdy wcześniej wskazano konieczność przeprowadzenia OOŚ albo nowe informacje wynikające z raportu uzasadniają udział tego organu.

 

Zmiana obejmuje również udział organów inspekcji sanitarnej. Projekt usuwa obecny wyjątek pozwalający w pewnych sytuacjach nie zasięgać ponownie opinii organu sanitarnego przy prowadzeniu oceny.

 

Kierunek zmian jest czytelny: wpływ przedsięwzięcia na zdrowie ludzi i stosunki wodne ma być oceniany przy większym udziale organów wyspecjalizowanych w tych obszarach. Nie oznacza jednak, że Sanepid i Wody Polskie będą identycznie uczestniczyły w każdym postępowaniu o każdą DŚU – zakres współdziałania nadal zależy m.in. od rodzaju przedsięwzięcia i tego, czy przeprowadzana jest OOŚ.

 

SOPOOŚ – postępowania środowiskowe mają przejść do systemu elektronicznego

 

Jednym z najbardziej systemowych elementów reformy jest utworzenie Systemu Obsługi Postępowań z zakresu Ocen Oddziaływania na Środowisko – SOPOOŚ.

 

System ma służyć m.in. do:

 

• składania wniosków,
• gromadzenia dokumentacji,
• wymiany dokumentów między organami,
• prowadzenia części korespondencji,
• udostępniania dokumentów społeczeństwu,
• składania uwag i wniosków w ramach udziału społeczeństwa.

 

Nie będzie to jednak jednoetapowe przejście z papieru do pełnej cyfryzacji.

 

Część przepisów dotyczących SOPOOŚ ma wejść w życie 1 stycznia 2028 r. Kolejne funkcjonalności będą uruchamiane na podstawie komunikatów ministra właściwego do spraw środowiska. Takie komunikaty mogą być wydawane nie wcześniej niż po 1 stycznia 2028 r. Z kolei w 2029 r. właściwe organy mają integrować swoje systemy elektronicznego zarządzania dokumentacją z SOPOOŚ.

 

Kiedy zmiany w ocenach oddziaływania na środowisko wejdą w życie?

 

Na razie nie można podać pewnej daty, ponieważ projekt UD224 nie jest jeszcze obowiązującą ustawą.

 

Aktualne założenie jest takie, że większość przepisów wejdzie w życie po upływie trzech miesięcy od dnia ogłoszenia ustawy. Dla części regulacji przewidziano jednak późniejsze terminy. Najważniejsze rozwiązania dotyczące zmiany właściwości organów i podstawowego etapu wdrażania SOPOOŚ mają obowiązywać od 1 stycznia 2028 r.

 

W wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów jako planowany termin przyjęcia projektu przez rząd nadal wskazany jest III kwartał 2026 r. 

 

Dlatego przedsiębiorcy i administracja powinni już dziś analizować kierunek reformy, ale równocześnie śledzić kolejne etapy prac. Przy tak rozbudowanym projekcie ostateczna treść ustawy może jeszcze różnić się od obecnych propozycji.

 

Przygotuj się do zmian w decyzjach środowiskowych i OOŚ

 

Planowana nowelizacja dotyczy niemal całego cyklu postępowania:

 

• od ustalenia właściwego organu i przygotowania wniosku,
• przez udział organów współdziałających i społeczeństwa,
• aż po egzekwowanie warunków decyzji.

 

Szczególnie istotne dla inwestorów będą nowe sankcje oraz procedura dotycząca inwestycji rozpoczętych bez wymaganej DŚU.

 

Jeżeli zajmujesz się przygotowaniem inwestycji, prowadzisz postępowania administracyjne lub odpowiadasz za dokumentację środowiskową, zapraszamy na szkolenie:

 

 

Realizacja inwestycji a prawo ochrony środowiska
Obowiązki uczestników procesu budowlanego

 

Podczas dwudniowego szkolenia omawiamy m.in.:

 

• koncepcję realizacji przedsięwzięcia,
• etapy realizacji inwestycji,
• inwestycje strategiczne,
• oddanie do użytkowania,
• zgodność przedsięwzięcia z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego,
• decyzje o środowiskowych uwarunkowaniach,
• odpady w procesie inwestycyjnym,
• uprawnienia kontrolne WIOŚ w procesie inwestycyjnym.

 

Program jest skierowany zarówno do inwestorów, jak i przedstawicieli administracji publicznej. 

 

Polecamy także inne szkolenia, podczas których omawiamy tematykę związaną z oddziaływaniem na środowisko:

 

• >> Decyzje środowiskowe i oceny oddziaływania na środowisko – aktualny stan prawny <<
• >> Oceny wodnoprawne i analiza oddziaływania na cele środowiskowe <<
• >> Raport o oddziaływaniu na środowisko i karta informacyjna przedsięwzięcia – wymagania prawne, zasady dobrej praktyki, weryfikacja jakości dokumentów <<

 

FAQ – planowane zmiany w ocenach oddziaływania na środowisko

 

Czy nowe przepisy dotyczące ocen oddziaływania na środowisko już obowiązują?

Nie. UD224 jest nadal projektem ustawy. W wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów planowane przyjęcie projektu przez rząd wskazano na III kwartał 2026 r.

 

Jaka kara będzie grozić za realizację inwestycji bez decyzji środowiskowej?

Według aktualnej wersji projektu będzie to kara od 100 000 zł do 10 000 000 zł. Wysokość kary ma zależeć m.in. od skali przedsięwzięcia i jego oddziaływania na środowisko.

 

Czy będzie można uzyskać decyzję środowiskową dla inwestycji, która już powstała?

Projekt przewiduje taką możliwość. Podmiot realizujący lub posiadający zrealizowane przedsięwzięcie bez wymaganej DŚU ma złożyć wniosek w terminie 60 dni od powzięcia informacji o okoliczności uzasadniającej jego złożenie. Wydanie decyzji będzie jednak możliwe tylko wtedy, gdy da się prawidłowo przeprowadzić wymaganą ocenę środowiskową.

 

Kto będzie wydawał decyzje o środowiskowych uwarunkowaniach?

Dla dużej grupy przedsięwzięć kompetencje wójtów, burmistrzów i prezydentów miast mają przejąć starostowie. Nadal pozostaną jednak szczególne kategorie inwestycji, dla których właściwe będą inne organy.

 

Ile ma kosztować wydanie decyzji środowiskowej?

Projekt przewiduje stawkę podstawową 600 zł dla wniosku elektronicznego i 700 zł dla papierowego, mnożoną przez współczynnik zależny od rodzaju, skali i charakteru przedsięwzięcia. 

 

Kiedy zacznie działać SOPOOŚ?

Pierwsza grupa przepisów dotyczących systemu ma obowiązywać od 1 stycznia 2028 r., ale kolejne funkcje mają być wdrażane etapowo na podstawie komunikatów ministra. Integracja systemów organów z SOPOOŚ jest przewidziana na 2029 r.